Jarząbek Bonasa bonasia, cietrzew Tetrao tetrix i głuszec T. urogallus na pogórzach i w Beskidach Wyspowym i Średnim.

Historia występowania 1960-1994
Jarząbek wymieniany był jako lęgowy z całości omawianego obszaru, za wyjątkiem Pogórza Wielickiego (Jamrozy 1991 i za nim Tomiałojć & Stawarczyk 2003, Walasz & Mielczarek 1992). Jednakże liczba pól atlasowych ze stwierdzoną obecnością jarząbka była niewielka wskazując na jego rozproszone występowanie (Walasz & Mielczarek 1992, Bonczar 2007). Poza szacunkowymi zagęszczeniami i liczebnościami podawanymi przez Bonczara dla polskich Beskidów i Pogórzy (1992) niewiele także wiadomo na temat liczebności tego kuraka na omawianym obszarze. Gatunek ten jest szeroko rozmieszczony w okolicznych Beskidach oraz był podawany z Pogórza Rożnowskiego i Ciężkowickiego (Tomek 1965, Jamrozy 1991, Walasz & Mielczarek 1992, Bonczar 2007).
Według Kamieniarza (2002) cietrzew ustąpił z Beskidu Wyspowego przed 1988 r., natomiast podawany był w roku 1994 jako jeszcze nieregularnie występujący w południowej części Beskidu Średniego. Brak jednak dokładniejszych lokalizacji dla występujących tam wówczas populacji. Gatunek ten w sąsiedztwie badanego obszaru występuje stale na Orawie i Beskidzie Wysokim (Babia Góra) oraz efemerycznie i Gorcach (Jamrozy 1991, Markowski & Szymkiewicz 2007). Do lat 80-tych XX wieku występował także w Beskidzie Małym sąsiadującym z Beskidem Średnim od zachodu (Walasz & Mielczarek 1992).
Głuszce stwierdzane były na większości gór należących do obu Beskidów do lat 60-tych XX wieku (Kozłowski 1965). Później ich zasięg uległ drastycznej redukcji i w latach 80-90-tych XX wieku były podawane już tylko z Mogielicy i Łopienia w Beskidzie Wyspowym (Głowaciński 1991). Gatunek ten w sąsiedztwie badanego obszaru występuje stale w Beskidzie Wysokim, Gorcach oraz Beskidzie Sądeckim (Jamrozy 1991, Głowaciński & Profus 2007).
Zarówno w przypadku cietrzewia jak i głuszca powyższe informacje o występowaniu nie znajdowały potwierdzenia w informacjach zawartych w Atlasie Ptaków Lęgowych Małopolski (Walasz & Mielczarek 1992) i w opracowaniu Jamrozego (1991) dotyczących także tego samego okresu czasu. Jednakże oba opracowania nie opierały się na fachowej inwentaryzacji terenów górskich pod kątem wykrywania kuraków leśnych. Dane atlasowe były zbierane głównie przez ornitologów-amatorów, których znikoma penetracja terenów górskich przyczyniła się do wybiórczego poznania występowania tych trudno-wykrywalnych ptaków. Natomiast opracowanie Jamrozego opierało się na danych ankietowych zebrane od służb leśnych i myśliwych, których ilość i jakość zależała od zaangażowania danego nadleśnictwa.


Występowanie współczesne

Jarząbek
Gatunek ten występuje powszechnie w Beskidach Wyspowym i Średnim. Zasiedla także większość kompleksów leśnych na Pogórzu Wiśnickim dochodząc do jego północnej krawędzi w okolicach Brzeska i Bochni oraz wzgórz położonych na południe od doliny Raby. Natomiast na Pogórzu Wielickim został stwierdzony główniejedynie w jego południowej części. W najlepiej rozpoznanej środkowej i wschodniej części tego pogórza stwierdzony był w Pasmach: Barnasiówki i Bukowca przylegających do Beskidu Średniego oraz w Lesie Bronaczowa i dwóch sąsiadujących kompleksach leśnych rozciągającymi się między Winiarami nad Rabą po Gorzków (niedaleko Wieliczki).

Cietrzew
W 2000 r. gatunek ten był stwierdzony przez W. Cichockiego w Beskidzie Wyspowym (W. Cichocki, in litt., Walasz 2000). Później cietrzewia napotkano w tym samym rejonie w 2005 r. (ślady i kurę) i w oddalonym o kilka km obszarze w 2005 i 2009 r. (3 razy koguty). Cietrzewie zasiedlają w Beskidzie Wyspowym dwa typy środowisk: obrzeża brzezin i borów jodłowo-świerkowo-sosnowych w otoczeniu pastwisk, łąk i turzycowisk w bardziej odludnych dolinach i na przełęczach oraz polany górskie i zręby porośnięte borówką. W Beskidzie Średnim po 1994 r. według relacji leśników-myśliwych spotykany sporadycznie.

Głuszec
Gatunek ten został odnotowany ponownie w Beskidzie Wyspowym w 2001 r. na Mogielicy (Kajtoch & Piestrzyńska-Kajtoch 2006, Cichocki i in. 2007, Żurek i in. 2007, Kajtoch et al. 2008), oraz na Łopieniu (Cichocki i in. 2007, Kajtoch Ł., Nadleśnictwo Limanowa) i na Ćwilinie (Cichocki i in. 2007, Nadleśnictwo Limanowa). Ponadto Cichocki i in. (2007) podawał ten gatunek ze Śnieżnicy, jednakże informacja ta zaczerpnięta od służb leśnych mogła dotyczyć innej lokalizacji (innej góry np. pobliskich Ćwilina lub Łopienia). Nie wykluczone także, że głuszce nadal bytują w borach na Jasieniu-Kiczorze będących częścią masywu Mogielicy. Tutejsza subpopulacja jest częścią populacji gorczańskiej z którą jest połączona poprzez zalesioną dolinę Kamienicy. Ostatnimi obserwacjami głuszca w Beskidzie Średnim były stwierdzenia: koguta w paśmie Koskowej Góry w 1997 r. (M. Matysek.) oraz zabłąkanej kury widywanej na zboczu góry Uklejna k. Osieczan w 2003 r. (M. Kaczmarek.). Obserwacje te mogą świadczyć o zachowaniu się pojedynczych osobników aż do początku XXI w. w Beskidzie Średnim.
Istnienie ostoi głuszca w Beskidzie Wyspowym jest zagrożone w wyniku planowanej inwestycji (budowy wyciągu narciarskiego na Mogielicy) oraz zrębów dokonywanych przez leśników w rozpadających się świerczynach na skutek gradacji korników (Ćwilin, Łopień).
W celu ochrony ostoi głuszca w Beskidzie Wyspowym konieczne jest utworzenie stref ochronnych wokół miejsc ich bytowania oraz zachowanie ciągłości korytarzy leśnych z Gorcami. Pomocne byłoby włączenie ostoi ptasiej IBA "Beskid Wyspowy" do sieci Natura 2000.