Witamy na stronie poświęconej przyrodzie Małopolski centralnej (podkarpackich i beskidzkich dorzeczy Raby, Dunajca i Wisły, Pogórza Wielickiego i Wiśnickiego oraz Beskidów Wyspowego, Średniego i Gorców). Pierwotnie nasze zainteresowania skupiały się na okolicach między Wieliczką a Limanową (stąd Ziemie Wielicko-Limanowskie). Jest to obszar bardzo ciekawy i róznorodny siedliskowo. Jako, że spędzamy większość wolnego czasu w tym terenie, zdecydowaliśmy się podzielić naszymi spostrzeżeniami w sieci. Pragniemy zwrócić uwagę na ten bliski Krakowa obszar poprzez ukazanie tutejszego bogactwa przyrody. Chcielibyśmy aby ta strona była pewnego przewodnikiem po najciekawszych przyrodniczo miejscach. Mamy nadzieję, że czytelnik znajdzie na tych stronach to czego chciałby się dowiedzieć o przyrodzie tych okolic oraz, że wykorzystując zdobyte informacje sam zechce czynnie włączyć się w jej obserwowanie i ochronę.
Agata i Łukasz Kajtoch
04.01.2012. MZMiUW planuje kolejne "prace utrzymaniowe" na 5 fragmentach Stradomki - w okolicach miejscowości Gruszów, Żerosławice i Sawa. Jeden z tych odcinków to fragment koryta przepływający przez las łęgowe, 3 inne płyną także częściowo przez lasy łęgowe, a ponadto w otoczeniu łąk. Jedynie na jednym odcinku rzeka zagraża bezpośrednio drodze, a na innym zabudowie. Fragmenty wyznaczone do "utrzymania" nie były wcześniej uregulowane albo jedynie częściowo uregulowane, więc faktycznie planowane są dużym stopniu nowe regulacje. Pytaniem jest zasadność wydawania dużych sum publicznych pieniędzy na regulację rzek przepływających przez lasy łęgowe i nadrzeczne łąki, które aby istnieć muszą być okresowo zalewane. W dodatku odcinki Stradomki zaplanowane do prac hydrotechnicznych mają dobrze zachowane siedliska rzeczne i nadrzeczne (chronione dyrektywą siedliskową), są zasiedlone przez chronione, naturowe gatunki ryb (min. brzankę i prawdopodobnie kozę złotawą) oraz ptaków (min. gniazdujące tam prawdopodobnie w 2010 r. żołny). Czy i tym razem melioranci wykonają prace hydrotechniczne bez uzgodnień środowiskowych? [Ł.K.]
Odcinki Stradomki przeznaczone do regulacji
02.01.2012. Podczas świąteczno-noworocznych wyjść na Łopień, Mogielicę i Ćwilin zaobserwowano m.in. tropy wilków i rysi, słyszano sóweczkę i stwierdzono jaskiniowego pająka - prawdopodobnie Meta menardi w urokliwym i (na szczęście) szerzej nie znanym skalnym uroczysku pod Mogielicą. Miejsce to, z uwagi na prawdopodobnie istniejącą tam kolonię zimową nietoperzy, powinno zostać objęte ochroną (najodpowiedniejsze byłoby włączenie tego terenu do sieci Natura 2000 jako ostoję nietoperzy i siedlisk naskalnych). W okolicy tego miejsca stwierdzono także na zalegającym tam martwym drewnie ślady żerowiania rzadkich gatunków dzięciołów. [Ł.K.]
Skalne uroczysko pod Mogielicą
Pierwsze stwierdzenie puszczyka uralskiego w Lesie Bratuckim, a w ok. Bratucic znaleziono norkę(i) mogące należeć do żołn obserwowanych tam w sierpniu 2011 r. (K. Pasierb, 11.12.11) [Ł.K.]
18.12.2011. Krajoznawcza wyprawa we wschodnią część Pasma Łososińskiego na góry Chełm i Białowodzka, obfitujące w liczne formacje skalne i doskonałe punkty widokowe, a także skaliste wąwozy nad Zbiornkiem Rożnowskim. (A. Kapturkiewicz, Sz. Mazgaj i Ł.K.). [Ł.K.]
Skalisty stok Chełmu
Xerotermiczne skaliste zbocze Białowodzkiej Góry
Dunajec z Białowodzkiej
Panorama zbiornika Rożnowskiego
Skalisty wąwóz przy moście Jana Stacha w Znamirowicach
13.12.2011.
Nowe zagrożenia przyrody Beskidu Wyspowego
Ważny krytyczny tekst na temat kontrowersyjnej akcji Odkryj Beskid Wyspowy, która przez wprowadzanie tłumów na beskidzkie szczyty i uroczyska, w tym w miejscach wybitnie cenne przyrodniczo i chronione, przynosi coraz więcej szkód dla przyrody Beskidu Wyspowego. [Ł.K.]
01.12.2001. Hydrohorroru ciąg dalszy. Regulowane są kolejne fragmenty cieków w dorzeczu Stradomki - górna Tarnawka (Mstów - Wilkowisko) oraz Pluskawka / Przeginia (Rdzawa - Tarnawa). Część z tych prac wykonywana jest w obrębie ostoi siedliskowej Natura 2000 "Tarnawka" PLH120089, powołanej dla ochrony naturowych ryb (głowacz białopłetwy, brzanka, łosoś) oraz siedlisk (naturalne koryta rzek górskich i lasy łęgowe). Poza regulacją koryt wycięte lub zobożone zostały duże fragmenty lasów łegowych. Wykonane w korytach gurty praktycznie uniemożliwią migrację ryb w obrębie dorzecza Stradomki oraz z / do Raby. Cześć z prac jest mocno kontrowersyjna np. umocnione brzegi pod zalesionymi stokami, gdzie woda nie zagrażała zabudowie, infrastrukturze drogowej a nawet gruntom ornym. Prace na Tarnawce i Pluskawce, tak jak na Stradomce, zostały zlecone i są wykonywane bez niezbędnych uzgodnień środowiskowych z RDOŚ w Krakowie. [Ł.K.]
Tarnawka w Jodłowniku
Pluskawka / Przeginia w Rdzawie
13.11.2011. Koryto Stradomki w okolicach Sobolowa zdewastowane przez regulację wykonaną na zlecenie Małopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych. Więcej czytaj tutaj:
Tragedia ekologiczna - nienadzorowane prace popowodziowe zniszczyły rzekę Stradomkę.
Prace hydrotechniczne wykonano PRZED uzgodnieniem ich z RDOŚ w Krakowie! Odbyły się one w rzece w której w 2010 r. badacze z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie odkryli stanowisko bardzo rzadkiej ryby - kozy złotawej Sabanejewia aurata - gatunku chronionego, wymienianego w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt oraz w Dyrektywie Siedliskowej UE. Najprawdopodobniej było to jedno z trzech stanowisk tej ryby w polskich Karpatach! Ponadto prace hydrotechniczne praktycznie zniweczyły wieloletnie efekty zarybiania Stradomki prze Sekcję Koła PZW "Przyjaciele Raby" oraz zniszczyły lęgowiska wielu chronionych gatunków ptaków.
Sobolów, 28.10.2011
W dolinie Dunajca, szczególnie na Zb. Czchowskim pojawia się coraz więcej przelotnych ptaków, w tym bernikla białolica (01.11.11, Sz. Mazgaj), młoda mewa trójpalczasta (12.11.11, M. Kata, P. Filimowski, Ł.K.) i 2 nury rdzawoszyje [Ł.K.]
18.10.2010. Bardzo ciekawa strona z licznymi relacjami i zdjęciami m.in. z Beskidu Wyspowego SPELEOKLUB. Niestety wśród ostatnich aktualności znajdują się przykłady dewastacji jakie mają miejsce w trakcie i po imprezach z cyklu "Odkryj Beskid Wyspowy".
A także autoreklama tekstu nt. karpackich dzięciołów jaki niedawno ukazał się w PTAKACH OTOPu:
Karpackie
"rzadkie" dzięcioły.
Aktualny stan populacji, zagrożenia i prognozy
[Ł.K.]
23-26.09.2011. Obóz zorganizowany w celu świętowania powołania rezerwatu na Mogielicy. Rezerwat co prawda istnieje ale mało kto o nim wie ponieważ nadal nigdzie na jego terenie nie ma tablic rezerwatowych i informacyjnych. Co prawda same tablice nie rozwiążą problematyki ochrony tego terenu ale może chociaż część z turystów odwiedzających wieżę i szczyt Mogielicy zmieni swoje zachowanie wiedząc, że przebywają na terenie chronionym.... Ciekawe kiedyś krakowski RDOŚ znajdzie czas i środki żeby chociaż oznakować rezerwat?
W trakcie obozu poza obserwacjami przyrodniczymi zauważono niepokojące prace w poszukiwaniu gazu przez Geofizykę Kraków w Beskidzie Wyspowym. Poszukiwania nie ograniczają się tylko do dolin i terenów rolniczych ale sięgają po zalesione górskie szczyty, w tym okolice nowego rezerwatu na Mogielicy i ostoi N2000 na Łopieniu. [Ł.K.]
Widok z wieży na Mogielicy na Halę Stumorgową
Widok z Jaworzyny na Kudłoń, Gorc i dolinę Kamienicy
dzięcioł trójpalczasty
Pojazdy Geofizyki Kraków poszukujące gazu w Beskidzie Wyspowym.
18.09.2011. Sprawa wydobycia żwiru i kamieni w korycie Łososiny opisywana 27.06.2011 ma swój finał, niestety negatywny. Wydobycie to było początkiem regulacji. W miejscu tym Łososina miała dwie odnogi, z których jedna została uregulowana, a druga odcięta od wody. W martwym korycie w resztkach wody została uwięziona duża liczba narybku i bezkręgowców, które są raczej skazane na zagładę. Pismo w sprawie prac w korycie Łososiny zostało wysłane w czerwcu 2011 przez Towarzystwo na rzecz Ziemii do RDOŚ w Krakowie, jednak RDOŚ do tej pory nie odpowiedział na to pismo. Jak widać z załączonych zdjęć RDOŚ najwidoczniej nie zajął się tą sprawą. Przypomnę tylko, że Łososina jest ostoją siedliskową w sieci Natura 2000, chroniącą siedliska nadrzeczne oraz górskie gatunki ryb wraz z ich tarliskami. Ciekawe jak ta regulacja (i inne mające miejsce w dolinie Łososiny) wpłynie na stan zachowania siedlisk i gatunków naturowych, trudno sobie wyobrazić żeby pozytywnie. To kolejny przykład na praktyczną fikcję ochrony przyrody w sieci Natura 2000, przynajmniej w województwie Małopolskim (tym razem na przykładzie rzek). Regulacja ta najprawdopodobniej była podyktowana potrzebą ochrony 1 gospodarstwa oddalonego od koryta o ok. 50 m. Można się zgodzić, że taka ochrona była konieczna, ale można ją było zapewne wykonać w inny sposób nie zamieniając kilkuset m naturalnego koryta rzeki górskiej w kanał i nie odcinając wody od bocznej odnogi tej rzeki, będącej najwidoczniej tarliskiem ryb. [Ł.K.]
wybrane przetargi krakowskiego RZGW:
a poniżej zdjęcia z uregulowanego właśnie odcinka wykonane
w 2010 (tuż po powodzi) i wiosną 2011 (przy niskim stanie wody)
pytanie - co RZGW miało na myśli przez "remont" skoro
ten fragment nie był wcześniej uregulowany, jak zreszta znaczna
cześć Łososiny (ktora min. dlatego jest miejscem wystepowania naturowych
ryb i siedlisk)?
czerwiec 2010
czerwiec 2011
...
We wrześniu na zbiornikach zaporowych i nad rzekami coraz więcej przelotnych ptaków, w tym takie rzadkości jak nieoznaczony wydrzyk nad Dunajcem w Domosławicach (Sz. Mazgaj, foto) oraz ostrygojad i płatkonóg szydłodzioby na Zbiorniku Rożnoiwskim (M. Baran i in.). Ten ostatni zbiornik szczególnie przyciąga przelotne siewkowe z uwagi na remont i spuszczenie wody. [Ł.K.]
16.09.2011. Zaległa informacja o występowaniu łosi na pograniczu Podgórza Bocheńskiego i doliny Wisły w ok. miejscowości Bucze i Mokrzyska (marzec 2011, K. Pasierb, film).
02.08.2011. Coroczne spędy z cyklu "Odkryj Beskid Wyspowy", które powinny się raczej nazywać "Zadepcz Beskid Wyspowy" zorganizowano w sierpniu m.in. na Mogielicy, Łopieniu i Kostrzy, czyli w miejcach wybitnie cennych przyrodniczo. Na każdą z tych gór wszed jednorazowo tłum do 2000 osób. Już sama obecność takiej liczby ludzi powoduje wypłoszenie zwierząt z ich ostoi, w tym z rezerwatów oraz degradację miejsc przemarszu i odpoczynku. Szczególnie bulwersujące jest odwiedzanie w czasie takich spędów miejsc chronionych co widać na zdjęciach i w opisach zamieszczanych na stronach:
cyt. "Trasa powrotna prowadziła przez polanę Myconiówka i mokradła na Łopieniu do Tymbarku. " oraz "Uczestnicy mieli możliwość zwiedzenia mokradeł na Łopieniu."
[Ł.K.]
08.2011. Wakacyjne zwiedzanie dotąd nie poznanych
lub rzadko odwiedzanych przez nas okolic ZWL:
- lasu zboczowego i skalistego urwiska kserotermicznego na Białowodzkiej
Górze w Beskidzie Wyspowym,
- projektowanego rezerwatu kserotermicznego Wielka Góra k. Złotej
na Pogórzu Wiśnickim, gdzie niestety ostatni płat murawy ostał się jedynie
pod szczytem,
- doliny Dunajca w ok. Domosławic z rozległymi żwirowymi odsypami
i skarpami oraz okolic zamku w Melsztynie nad Dunajcem
- boru i napiaskowej murawy w ok. Bratucic i Buczkowa, śródleśnych
torfowisk i stawów w ok. Niedzielisk, Rud-Rysich i Szczepanowa i
doliny Uszwicy k. Jadownik na Podgórzu Bocheńskim. [Ł.K.]
Młody jastrząb nękający myszołowa.
Widok na Dunajec ze skalistego urwiska na Białowodzkiej Górze.
Bogaty las zboczowy na Białowodzkiej Górze.
Dunajec w Domosławicach.
Zarastająca murawa kserotermiczna na Wielkiej Górze k. Złotej.
Pozostałości muraw napiaskowych w okolicach Buczkowa.
Dawne torfowisko pod Kotoniem obecnie zamieniające się we wrzosowisko.
Panorama na Beskid Makowski spod Kotonia.
Skałki na Czerwonej Górze k. Dobczyc.
Śródleśne torfowisko koło Niedzielisk.
Śródleśne stawy koło Szczepanowa.
23.07.2011. Po 110 latach na ZWL ponownie pojawił się sęp płowy, tym razem w Bochni (foto) [obs. Michał Kica, info za P. Wieczorek, Forum Przyroda] [Ł.K.]
27.06.2011. Tym razem o nieskuteczności ochrony gatunkowej i "naturowej" na ZWL.
Sprawa zniszczenia kolonii brzegówek na żwirowni w Gdowie w 2010 r. (opisywana tu pod datą 10.07.2010.) została umorzona. Widocznie w Polsce można bezkarnie niszczyć stanowiska rozrodu gatunków chronionych zabijając przy tym prawdopodobnie setki ptaków.
Natomiast chroniona jako ostoja siedliskowa (w tym ostoja ryb) dolina Łososiny zamieniana jest sukcesywnie w krajobraz księżycowy. Najdrastyczniejsze prace mają aktualnie miejsce między Ujanowicami i Żbikowicami na najcenniejszym fragmencie doliny tej rzeki, gdzie koryto jest całkowicie naturalne (z licznymi skarpami i wyspami) a brzegi porastają lasy łęgowe. Z koryta wywożone są ogrome ilości żwiru i kamieni co powoduje całkowite zniszczenie tamtejszych siedlisk i potencjalnych miejsc rozrodu ryb oraz niszczy lęgowiska ptaków nadrzecznych. Nie jest jasne czy prace te wykonywane są na zlecenie jakiegoś urzędu czy to popularne w górach pozyskanie żwiru i kamieni (na niespotykaną skalę!). Bez względu na to na czyje zlecenie prowadzone są te prace ciekawe czy wykonany dla nich był raport środowiskowy? a jeżeli tak to dlaczego zezwolono na tak drastyczne przekształcenie koryta, w dodatku w środku sezonu wegetacyjnego i rozrodczego? [Ł.K.]
05-07.2011. Inwentaryzacje w dolinach rzecznych (Raby, Stradomki, Tarnawki, Polanki, Krzyworzeki, Łososiny i Dunajca) pokazują, że w tym roku ptaków koryt rzecznych (piskliwców, sieweczek, czajek, rybitw, mew, brzegówek, zimorodków, pliszek) jest znacznie więcej niż w latach ubiegłych. Prawdopodobnie to efekt powodzi, która zrenaturyzowała koryta rzeczne stwarzając wiele miejsc do gniazdowania dla ptaków (odsypów, wysp, skarp). Z ciekawostek nad Dunajcem i Zb. Czchowskim prawdopodobnie lęgowe są rybitwy białoczelne (Sz. Mazgaj, Ł.K.), nad Rabą i Tarnawką pojawiły się żołny, nad Rabą sieweczki obrożne i mewy siwe, a w ujściu Łososiny obecne były podrózniczki. Nad Dunajcem pojawiły się także przelotne siewki w tym kuliki mniejsze (Sz. Mazgaj, foto) [Ł.K.]
03-04.2011. W czasie monitoringów ptaków (dzięciołów i sów) oraz inwentaryzacji ptaków do projektu karpackiego OTOPu w Wyspowym, Średnim i w Gorcach stwierdzono (Ł.K. lub M. Matysek) m.in. odzywającego się puchacza w Paśmie Łososińskim (15/16.04.11) oraz kilka stanowisk sóweczek, dz. trójpalczastych i dz. białogrzbietych. Te dwa gatunki dzięciołów są kilkukrotnie liczniejsze w Gorczańskim Parku Narodowym (do 3-4 stanowisk dla obu gatunków na powierzhnię monitoringową) niż w gospodarczych drzewtanach Wyspowego i Gorców (dla obu od 0 do 1 stanowiska na powierzchni). Ponadto w Gorcach widziano orła przedniego. Z fauny pozaptasiej stwierdzono obecność wilków na Łopieniu (widziany 16.04.11). Lubomirze (kał) i Lubogoszczy (kał 22.04.11). [Ł.K.]
22.04.2011. W dolinie Polanki na Pogórzu Wiśnickim tokująca słonka i kszyk - dla tego gatunku to chyba jedyne aktualne miejsce lęgowe na ZWL (poza Błotem w Puszczy Niepołomickiej). Natomiast w ujściu Stradomki m.in. 2 lecące na N żurawie, być może to ptaki z Puszczy Niepołomickiej, gdzie jednak w tym roku ich chyba nie stwierdzono (P. Skucha). [Ł.K.]
03.04.2011. W ujściu Łososiny z najciekawszych obserwacji 2 śpiewające podróżniczki. [Ł.K.]
13.03.2011. Na żwirowni w Nieznanowicach nad Rabą przelotna kania ruda (3 obserwacja na ZWL!). [Ł.K.]
W dolinie Olszówki (dopływie Polanki) jedno z nielicznych na ZWL żeremii bobrowych na rozlewisku w olszynie.
12.03.2011. W Puszczy Niepołomickiej para TOKUJĄCYCH bielików przeganianych przez jastrzębia. Gdzieś w puszczy musi być co najmniej jedno gniazdo! Ciekawe czy leśnicy o nim wiedzą i czy powiedzą (pracownikom RDOŚ) gdzie jest, żeby można było utworzyć wokół niego strefę ochronną? [Ł.K.]
bielik i jastrząb
kruk
para dzięciołów średnich
Łąki nad Drwinią masakrycznie zaorane, to teren już stracony dla przyrody ostoi "Puszcza Niepołomicka".
03.03.2011. Na częściowo rozmarzniętym Zbiorniku Czchowskim dość duże stada gągołów z bielaczkami, nurogęśi i kormoranów.
Zbiornik Czchowski
nurogęsi
W dolinie Łososiny podejrzany pobór żwiru. Nawet jeżeli żwir wydobywany jest za zgodą RZGW to bez wiedzy RDOŚ w Krakowie, a więc bez odpowiedniego raportu oddziaływania na środowisko a dolina Łososiny jest ostoją siedliskową w sieci Natura 2000, gdzie chronione są siedliska rzeczne i m.in. ryby. [Ł.K.]
28.02.2011. Po falstarcie w lipcu zeszłego roku, rezerwat na Mogielicy oficjalnie został powołany 30 grudnia 2010 r., a rozporządzenie uznające ten rezerwat ukazało się dziś w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.
więcej:
"Mogielica" - nowy rezerwat w Beskidzie Wyspowym
Rezerwat "Mogielica" powołany!
23 i 28.02.2011. Na Dunajcu poniżej zamarzniętego Zbiornika Czchowskiego duże koncentracje ptaków wodnych (jak na podgórską dolinę) (obs. Hasny J. i Mazgaj Sz.) [Ł.K.]
23.01.2011. Okazuje się, że nawet na pogórzach są jeszcze miejsca które zaskakują - dolina Polanki i jej dopływów, szczególnie źródliska w okolicach Olszówki, gdzie znajdują się chyba największe mokradła i bagienne olszyny na Pogórzu Wiśnickim. [Ł.K.]
16.01.2011. W Puszczy Niepołmickiej w ok. Lipówki puszczyk uralski, niestety ptak odleciał boczną oddziałówką nie dając szans na wykonanie zdjęcia.
Zastanawiającym widokiem w puszczy (w północnej części grądowej) są sterty ściętych drzew, w większości starszych dębów. Planu ochrony dla ostoi ptasiej Natura 2000 nadal nie ma i nie będzie chyba do 2012 r., więc leśników ogranicza na razie jedynie plan urządzania. Tylko czy po takich cięciach będzie co chronić w tej ostoi? Ile dzięciołów średnich, muchołówek białoszyich i puszczyków uralskich (gatunków kwalifikujących) pozostanie w ostoi? Wypadałoby zrobić ponowną inwentaryzację i sprawdzić jak te cięcia wpłynęły na populacje gatunków kwalifikujących. Kontrowersyjne jest także zalesianie olchą dawnych wiślanych starorzeczy, ciągów łąk i mokradeł wzdłuż leśnych kanałów. W ten sposób leśnicy redukują powierzchnię na której mogą polować ptaki drapieżne i puszczyki uralskie oraz ograniczają miejsca w których mogą gniazdować żurawie.[Ł.K.]
01.01.2011.(zaktualizowano 12.02.2010) W podgórskich i górskich dolinach trwają już regulacje popowodziowe. Niestety mają one też miejsce na terenach ostoi siedliskowych sieci Natura 2000 np. nad Łososiną (PLH120087) i Przeginią, będącą dopływem Tarnawki (PLH120089). W Małopolsce rzeki są zarządzane przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie, a za część wiekszych potoków i mniejszych rzek odpowiedzialny jest Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Krakowie. Opisane tutaj regulacje są jednak podobno dziełem służb drogowych. Regulacje te zostały wykonane bez sporządzenia raportu i oceny oddziaływania na środowisko a więc najprawdopodobnie z naruszeniem prawa. Na razie regulowane są odcinki przylegające do dróg ale znając zapał hydrotechników to tylko początek.... Można by mieć nadzieję, że Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Krakowie przypilnuje ochrony dolin rzecznych, szczególnie tych wyznaczonych jako ostoje siedliskowe. Jednak w RDOŚ nie wiedziano nawet, że takie prace są planowane i wykonywane. [Ł.K.]
Regulacja nad Łososiną
regulacja nad Przeginią
Wszystkie fotografie i publikacje na tej stronie, wszystkich podstronach i w galerii podlegają ochronie wynikającej z przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz. U. z dnia 23 lutego 1994 r. z późniejszymi zmianami). Ich wykorzystanie i rozpowszechnianie wymaga pisemnej zgody autorów.
Ostatnia aktualizacja
09.I.2010
